ပြည်ပကုန်သွယ်မှုသတင်းများ

    ဖိလစ်ပိုင်သည် ယခုသီတင်းပတ်တွင် ကျင်းပမည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖိုရမ် အတွင်း စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဒေါ်လာ ၅၇.၄ သန်းကို ဆွဲဆောင်ရန် ရည်ရွယ်လျက် ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။

    ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့်စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့(FAO)က ဖိလစ်ပိုင်သည် အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်မှ ၁၆ ရက်နေ့အထိ ရောမမြို့ရှိဌာနချုပ်တွင် ကျင်းပမည့် FAO ချိတ်ဆက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖိုရမ် အတွင်း နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများထံ အဆိုပြုချက် များကို တင်ပြမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

    စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ဦးစားပေး တန်ဖိုးကွင်းဆက်များတွင် ကော်ဖီ၊ ပင်လယ်ရေမှော်၊ သရက် သီး၊ ပိန္နဲသီးနှင့် ကိုကိုးတို့ပါဝင်ပြီး လယ်သမားများ၏ ဝင်ငွေများမြှင့်တင်ရေး၊ ကျေးလက်အဖွဲ့ အစည်းများတွင် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးရေးနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်ရည် အားကောင်း စေရေးတို့ကို ရည်ရွယ်သည့် အဆိုပြုချက်များ ပါဝင်ကြောင်း FAO က ၁၂-၁၀-၂၀၂၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ချက်၌ ပြောကြားခဲ့သည်။

   ထပ်မံ၍ အဆိုပြုချက်များသည် သရက်သီး၊ ပိန္နဲသီးနှင့် ကိုကိုးတို့အား ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ စက်ပစ္စည်းကိရိယာများနှင့် အခြားတန်ဖိုးမြှင့်ထုတ်ကုန်များ ဖန်တီးခြင်းတို့အပေါ် အဓိကထားကြောင်း ၎င်းကထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ကော်ဖီကဏ္ဍသည် အကြီးမားဆုံးရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဒေါ်လာ ၂၆.၄ သန်း လိုအပ်ချက်ကို ရှာဖွေနေပြီး ပင်လယ်ရေမှော်သည် ဒေါ်လာ ၂၄.၈ သန်းဖြင့် ဒုတိယနေရာတွင် ရပ်တည်နေသည်။

    FAOက နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအစုစုသည် ပျမ်းမျှခန့်မှန်းချက်အရ အကျိုးအမြတ်နှုန်း ၂၄.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ခန့်မှန်းအသားတင်လက်ရှိတန်ဖိုး ဒေါ်လာ ၄၂.၂ သန်း ရှိ ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ စားနပ်ရိက္ခာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အစုစု သည် စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန၊ FAO နှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၏ ရလဒ် ဖြစ်သည်။

   ရှေ့ဆက်လက်၍ ဌာနသည် အဆိုပါအောင်မြင်မှုများကို ဆက်လက်တည်ဆောက်ရန် ကတိ ကဝတ်ပြုထားဆဲဖြစ်ကြောင်း၊ FAOနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန၏ မိတ်ဖက်များနှင့်အတူ တောင်သူ လယ်သမားများနှင့် ငါးဖမ်းသမားများအတွက် ပိုမိုကြီးမားသော အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးပြီး ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်ရည်ကို အားကောင်းစေသည့် ဆန်းသစ်ပြီး အားလုံးပါဝင်နိုင်သော ဖြေရှင်းနည်း များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီး Francisco Tiu Laurel Jr. က ပြောကြားခဲ့သည်။

    ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှ တင်ပြသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအစုစုသည် အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍနှင့် နိုင်ငံ တကာ အဖွဲ့အစည်းများအကြား မိတ်ဖက်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၏ အန္တရာယ် ကို လျှော့ချရန်၊ စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်များ ဖန်တီးရန်၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တောင်သူလယ်သမား များ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ စားနပ်ရိက္ခာစနစ်များ၏ ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်ရည်ကို အားကောင်းစေရန် အထောက်အကူပြုနိုင်မည့်နည်းလမ်းများကို သရုပ်ဖော် ပြ သထားသည်ဟု ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံဆိုင်ရာ FAO ကိုယ်စားလှယ် Lionel Dabbadie က ပြောကြား ခဲ့သည်။

     ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ယခုနှစ်တွင် ရောမမြို့၌ ကျင်းပသည့် ချိတ်ဆက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖိုရမ်တွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲနေပြီး မတ်လက ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော ချိတ်ဆက် အမျိုးသားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖိုရမ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စားနပ်ရိက္ခာဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများအတွက် ပီဆို ၁ ဘီလီယံခန့် တင်ပြခဲ့ဖူး ကြောင်း သိရှိရသည်။

    အဆိုပါအချက်သည် ဖိလစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အများပိုင်နှင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ္ဍာငွေများ စုဆောင်းရန် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကြိုးပမ်းမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ သမားရိုးကျ အကူအညီ များကို ကျော်လွန်၍ ငွေရေးကြေးရေးအကျိုးအမြတ်များနှင့် တိုင်းတာနိုင်သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကျိုးကျေးဇူးများ နှစ်မျိုးလုံးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများဆီသို့ ဦးတည်ကြောင်း FAO က ပြောကြားခဲ့သည်။

    ထို့အပြင် အဆိုပါရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများသည် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ အသက်မွေးဝမ်း ကျောင်းမှုကို မြှင့်တင်ရန်၊ စျေးကွက်ဝင်ရောက်နိုင်မှုကို အားကောင်းစေရန်၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စားနပ် ရိက္ခာတန်ဖိုးကွင်းဆက်များ၏ ခံနိုင်ရည်ကို တိုးမြှင့်ရန်၊ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချ ရန် မျှော်လင့်ရကြောင်း သိရှိရသည်။

Source: Inquirer, 13 October 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

      စားအုန်းဆီအတွက် အင်ဒိုနီးရှား၏ နောက်ဆုံးချမှတ်ထားသော ပို့ကုန်မူဘောင်သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့မှုနှင့် သွင်းကုန်စရိတ်များ မြင့်မားလာစေရန် အလားအလာဖြစ်ပေါ် လျက်ရှိပြီး အိန္ဒိယကဲ့သို့သော အဓိကဝယ်လက်များတွင် အထူးထိခိုက်လွယ်စေသည်။ စျေးကွက် အပေါ် သက်ရောက်မှုအနေဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရ၏မူဝါဒအပေါ် အကောင်အထည်ဖော်မှု အရှိန်နှင့် တင်းကျပ်သော ကန့်သတ်ချက်များအပေါ်တွင် မူတည်လျက်ရှိသည်။ သို့သော် မူဝါဒဆိုင်ရာအချက် ပြမှုများက ပိုမိုခိုင်မာသော ပို့ကုန်အပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုများနှင့် ပို့ကုန်စီးဆင်းမှုအပေါ် တင်းကျပ် သော ထိန်းချုပ်မှုတို့ကို ညွှန်ပြနေပြီဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စားသုံးဆီ ဈေးကွက်တွင် စားအုန်းဆီ၊ နေကြာဆီနှင့် ပြည်တွင်းထုတ် စားသုံးဆီများကြား ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ် နေသောစျေးနှုန်းကို ပြန်လည် အကဲဖြတ်သုံးသပ်နေကြပြီး အထူးသဖြင့် စားအုန်းဆီ အဓိကတင်သွင်းသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် အောက်တိုဘာလတွင် စားအုန်းဆီ ကြမ်းရည်ညွှန်းစျေးနှုန်းနှင့် ဆက်စပ်ပို့ကုန်ခွန် ကို တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ပို့ကုန်အပေါ် အုပ်ချုပ်မှုစနစ်သစ်သည် မဟာဗျူဟာမြောက် အရင်းအမြစ် ပစ္စည်းများ (စားအုန်းဆီကြမ်း၊ ကျောက်မီး သွေး၊သတ္တု)အတွက် မူဘောင်တစ်ခုအဖြစ် ချမှတ်ကာ ထိန်းချုပ်မှုစနစ်ကို စုစည်းသတ်မှတ်ထားသည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်း မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ် နေသော်လည်း မကြာမီကာလအတွင်း နိုင်ငံတကာစားအုန်းဆီ ဈေးနှုန်း များအပေါ် အန္တရာယ်ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှု အလားအလာများ ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဟု ခန့်မှန်းပြောကြား ထားသည်။

      အင်ဒိုနီးရှား ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် စားအုန်း ဆီကြမ်း (CPO) ရည်ညွှန်းစျေးနှုန်းကို တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၀၄၂ သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ယခင်လထက် ၃ % ၄ % ခန့်တိုးမြှင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ပို့ကုန်အခွန်နှုန်းထား သည်လည်း တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၇၈ ဒေါ်လာခန့်သတ်မှတ်ထားသည်။ ယင်းစံပြု စျေးနှုန်းသတ်မှတ်ချက်များ က အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံထုတ် ပို့ကုန်များအပေါ် အနိမ့်ဆုံးကြမ်းခင်း ဈေးနှုန်းဖြစ်စေပြီး စားအုန်းဆီ သန့်စင်ထုတ်လုပ်သူများနှင့် တင်သွင်းသူများအတွက် အခြေခံကုန်ကျစရိတ်များကို မြင့်တက်စေပါ သည်။

      Bursa Malaysia နှင့် Rotterdam ကုန်စည်ဒိုင်တို့ရှိ ကြိုပွိုင့်စံပြုဈေးနှုန်းများသည် ယခင် ကတည်းက ပိုမိုတင်းကျပ်နေပြီဖြစ်သော်လည်း မြင့်မားသော ရည်ညွှန်းစျေးနှုန်းနှင့် အကောက်ခွန် နှုန်းထား သတ်မှတ်ချက်တို့က ဈေးတက်စေမည့်အလားအလာကို အားဖြည့်ပေးလျက်ရှိသည်။ အိန္ဒိယဝယ်လက်များအတွက် စားအုန်းဆီနှင့် ပြိုင်ဖက်ဆီများ (ပဲပုပ်ဆီ၊ နေကြာဆီ) ကြား ဈေးနှုန်း ကွာဟမှု ကျဉ်းမြောင်းလာမှုက ပဲပုပ်ဆီ သို့မဟုတ် နေကြာဆီမှ စားအုန်းဆီသို့ အပြင်းအထန် ပြောင်းလဲဝယ်ယူရေး မက်လုံးကို ကျဉ်းမြောင်းသွားစေပါသည်။

      အင်ဒိုနီးရှားသည် နိုင်ငံတကာ စားအုန်းဆီဈေးကွက်တွင် အသာစီးရ နေသေးသောကြောင့် ပို့ကုန်လိုအပ်ချက်များ၊ ပြည်တွင်းခွဲဝေချထားမှု သို့မဟုတ် တင်ပို့မှုအခြေအနေများအပေါ် ချမှတ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတိုင်းက ကမ္ဘာ့စားသုံးဆီကုန်သွယ်မှုနှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုတစ်လျှောက် လျင်မြန်စွာ တုန်လှုပ်သွားစေပါသည်။ ပို့ကုန်မူဝါဒသစ်သည် စားအုန်းဆီနှင့် စားအုန်းဆီ အခြေပြု ထုတ်ကုန် များကို “မဟာဗျူဟာမြောက် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ” အဖြစ် ပြတ်သားစွာ အသိအမှတ်ပြုထား ပြီး အင်ဒိုနီးရှား၏ National Single Window စနစ်မှတစ်ဆင့် လိုင်စင် ခွင့်ပြုခြင်း (licensing) နှင့် စောင့်ကြည့်ခြင်း (monitoring)တို့ကို ပေါင်းစပ်ဖော်ဆောင်ထား သည်။ 

       အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ စားအုန်းဆီ အလွယ်တကူဝယ်ယူလိုမှုအပေါ် သက်ရောက်စေသည်သာမက ပဲပုပ်ဆီ၊ နေကြာဆီတို့နှင့် ပြည်တွင်းထုတ် စားသုံးဆီများကြား ဈေးနှုန်းပြိုင်ဆိုင်မှုများကိုပါ ဖြစ်ပေါ်စေလျက်ရှိသည်။ ပိုမိုတင်းကျပ်သော အင်ဒိုနီးရှားပို့ကုန် ထိန်းချုပ် စနစ်သည် ပို့ကုန်ပါမစ်ထုတ်ပေးခွင့်ကို နှေးကွေးစေခြင်း၊ တင်ပို့သည့် အချိန်ကို ပြောင်းလဲစေခြင်း သို့မဟုတ် ဦးစားပေးဝယ်ယူသူများထံသို့ ပမာဏကို လမ်းကြောင်းပြောင်းသွား စေနိုင်စေပြီး ယင်း အခြေအနေတို့က အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အခြားဆီထွက်သီးနှံ ရင်းမြစ်ပစ္စည်းများအပေါ် မူဝါဒကို တိုးမြှင့် ဖော်ဆောင်မှု မြင့်မားလာစေမည်ဖြစ်သည်။

       အင်ဒိုနီးရှား၏ဝန်ကြီးဌာနအဆင့် စားအုန်းဆီတင်ပို့မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းအသစ် (Permendag No.16/2026) သည် အစောပိုင်းတင်ပို့မှုစည်းမျဉ်းများကို အစားထိုးပြီး မဟာဗျူဟာ-ကုန်စည်ဆိုင်ရာ မူဘောင်တစ်ခုအောက်တွင် ထိန်းချုပ်မှုများကို စုစည်းထားသည်။ ပို့ကုန် လုပ်ငန်းရှင်များသည် ပို၍ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုစနစ်ဖြင့် ပါမစ်ခွင့်ပြုခြင်းကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် နှစ်ကုန်အထိ အကူး အပြောင်းကာလအဖြစ်သတ်မှတ်ထားကာ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုစနစ်သို့ တဖြည်းဖြည်းကူးပြောင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။

       တစ်ချိန်တည်းမှာပင် စားအုန်းဆီကြမ်း(CPO) ရည်ညွှန်းဈေးနှုန်းများမြင့်မားခြင်းနှင့် ရေရှည် တည်တံ့သော ပို့ကုန်ခွန်ကောက်ခံမှုသည် တစ်တန်အပေါ် ဘဏ္ဍာရေး အရယူမှုကို မြင့်တက်စေပြီး ပြည်တွင်းဇီဝဒီဇယ်ဆီမူဝါဒ၊ ဘဏ္ဍာရေးဝင်ငွေနှင့် ပို့ကုန်စီးဆင်းမှုတို့ကြား ဆက်စပ်မှုကို အားဖြည့် ပေးပါသည်။ ပေါင်းစပ်အကျိုးသက်ရောက်မှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် အခွန်များ၊ စည်းကြပ်မှုများနှင့် စီမံ ခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှုများမှတစ်ဆင့် ထိရောက်သည့် တင်ပို့နိုင်သော ထောက်ပံ့မှုများကို ပိုမို လျင်မြန်စွာချိန်ညှိပေးနိုင်သည့် မူဘောင်တစ်ရပ်ဖြစ်စေသော်လည်း နိုင်ငံတကာ စျေးနှုန်းကဏ္ဍတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားလေ့ရှိသည့် မူဝါဒအန္တရာယ် (policy risk) ကို မြင့်တက်လာစေသည့် စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

       မဝေးတော့သောကာလတွင် စားအုန်းဆီ ဈေးနှုန်းအတွက် အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အချက်မှာ အင်ဒိုနီးရှားသည် ပို့ကုန်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် မည်ကဲ့သို့ ကျင့်သုံးသည်နှင့် ပါမစ်ထုတ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပို့မှုအချိန်ဇယားများတွင် အုပ်ချုပ်ရေး ဆိုင်ရာသဘောထားကွဲလွဲ မှုများ ပေါ်ပေါက်လာမှုရှိခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အကောင်အထည်ဖော်မှု နှောင့်နှေးခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက သွင်းကုန်ဈေးကွက်သည် အထူးသဖြင့် အခြားစားသုံးဆီများနှင့် တိုက်ရိုက်ယှဉ်ပြိုင်သည့် အိန္ဒိယတွင် ကြိုတင်ဝယ်ယူမှုများ ရှိလာနိုင် ကြောင်းဖော်ပြထားသည်။

       အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ရာသီဥတုအခြေအနေသည် ရာသီအလိုက် အရေးကြီး သော်လည်း အလွန်တိုတောင်းသောကာလတွင် အဓိကမောင်းနှင်အားမဟုတ်ပေ။ စားသုံးဆီကုန်သည် များအနေဖြင့် ပို့ကုန်အခွန်ကောက်ခံမှု၊ ဇီဝဒီဇယ်ဆီလုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ထောက်ပံ့မှု (ရောင်းလိုအား) တင်းကျပ်မှု၊ ဈေးနှုန်းကွာဟချက်များနှင့် ရည်ညွှန်းစျေးနှုန်းများအတွက် နောက်ထပ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ မှုမှန်သမျှကို စောင့်ကြည့်မည်ဖြစ်သည်။

       သွင်းကုန်လုပ်ငန်းရှင်များသည် အောက်တိုဘာလတွင် အင်ဒိုနီးရှားစားအုန်းဆီ တင်ပို့မှု ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုမြင့်မားလာမည်ဟု မျှော်မှန်းထားပြီး ရည်ညွှန်းစျေးနှုန်းများ ထပ်မံမြင့်တက်လာပါက နောက်ထပ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယဝယ်လက်များသည် ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိသော စီမံခန့်ခွဲရေးနှောင့်နှေးမှုများ သို့မဟုတ် နောက်ထပ်အခွန်မူဝါဒအပြောင်းအလဲများကို တားဆီး ရန်အတွက် စားအုန်းဆီကို ပဲပုပ်ဆီ၊ နေကြာဆီတို့နှင့် နှိုင်းယှဥ်ကာ စျေးနှုန်းများကို စောင့်ကြည့်၍ ချင့်ချိန်ဝယ်ယူမှုပြုလာနိုင်သည်။ စားသုံးဆီသန့်စင်ခြင်းလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် ဆီကုန်သည်များသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပို့ကုန်စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်မှု မြင့်တက်နေသောကြောင့် အကောက်ခွန် သို့မဟုတ် စည်းကြပ်မှုဆိုင်ရာအပိုဒ်များ အပါအဝင် အရောင်းအဝယ်စာချုပ်များတွင် မူဝါဒပြောင်းလွယ် ပြင်လွယ်တည်ဆောက်သင့်ပေသည်။

       စံပြုစားအုန်းဆီကြမ်းစျေးနှုန်းများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ရေတိုကာလတွင် စျေးကွက်က မြင့်မားသော အင်ဒိုနီးရှားရည်ညွှန်းစျေးနှုန်းနှင့် ပို့ကုန်ခွန်တို့ကို ချေဖျက်နိုင်ခြေရှိသောကြောင့် စျေးနှုန်းအတက် ဘက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ အားလျော့လာစေနိုင်သည်။ အိန္ဒိယသွင်း ကုန်ဈေးကွက် ခိုင်မာတည်ငြိမ်စေရန်  ဝယ်သူများအနေဖြင့် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်းရှိနေသော်လည်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ ပို့ကုန်ဆိုင်ရာ စာရွက် စာတမ်းများကို သတိထားဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဈေးကွက်အတွင်း စားအုန်းဆီသည် တင်းတင်း ကျပ်ကျပ်ရှိနေနိုင်ဖွယ်ရှိပြီး စားအုန်းဆီအစား အခြားစားသုံးဆီများကို ရေတိုကာလတွင် အစားထိုး ဝယ်ယူစားသုံးမှုပြုလာနိုင်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: CMB News, 9 October 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

   ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းကျဆင်းနေသည့် ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ်ဈေးနှုန်းများ၊ တောင်အမေရိကမှ ဈေးနှုန်း သက်သာသည့် တင်သွင်းမှုများနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်စရိတ်ကြီးမြင့်မှုများကြောင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် လတွင် ပဲကြိတ်ဖတ်၊ နှမ်းကြိတ်ဖတ်ကဲ့သို့သော ဆီထွက်သီးနှံကြိတ်ဖတ်များ၏ ပြည်ပတင်ပို့မှု စုစုပေါင်း ၆၅ % ကျဆင်းခဲ့ကြောင်းသိရသည်။

    အိန္ဒိယနိုင်ငံအနေဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ပဲကြိတ်ဖတ်၊ နှမ်းကြိတ်ဖတ် တန်ချိန် ၄.၂၂ သိန်း တင်ပို့ခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တန်ချိန် ၁.၄၈ သိန်း တင်ပို့ခဲ့ကြောင်း Solvent Extractors’ Association of India (SEA) က ပြောကြားထားသည်။

    SEA ၏ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာချုပ်ဖြစ်သူ BV Mehta က အိန္ဒိယ၏ ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ်သည် အာဂျင်တီးနားနှင့် ဘရာဇီးကဲ့သို့သောနိုင်ငံများမှ ဈေးနှုန်းသက်သာစွာတင်သွင်းလာသည့် ပဲပုပ်စေ့ ကြိတ်ဖတ်များနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်လျက်ရှိကြောင်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၏ ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ် တင်ပို့မှုသည် ယခင်နှစ်ကာလတူနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၉၀ % နီးပါးကျဆင်းခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တန်ချိန် ၁,၈၃,၅၅၃ တင်ပို့ခဲ့ရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တန်ချိန် ၁၇, ၈၁၀ အထိ တင်ပို့မှုကျဆင်းခဲ့ကြောင်း ပြောကြားထားသည်။

    နိုင်ငံတကာ ပျမ်းမျှဈေးနှုန်း တစ်တန်လျှင် ဒေါ်လာ ၄၂၈ နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက အိန္ဒိယ၏ ပဲပုပ်စေ့ ကြိတ်ဖတ်ဈေးနှုန်းသည် တစ်တန်လျှင်ဒေါ်လာ ၆၁၃ နီးပါးရှိနေသည့်အတွက် နိုင်ငံတကာဈေးကွက် တွင် အိန္ဒိယ၏ထုတ်ကုန်များသည် ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်လျက်ရှိကြောင်း၊ ပြည်တွင်း ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ် ဈေးနှုန်းများမြင့်တက်နေမှုနှင့် မွေးမြူရေးအစားအစာ ထုတ်လုပ်သူများထံမှ ဝယ်လိုအားများပြား နေမှုကြောင့် တင်ပို့မှုအခွင့်အလမ်းရရှိမှု ကျဆင်းလျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။

    ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ်အပြင် မုန်ညှင်းစေ့ကြိတ်ဖတ် တင်ပို့မှုသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တန်ချိန် ၂,၀၉,၁၂၈  ရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တန်ချိန် ၉၆,၅၃၉ သို့ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း သိရ သည်။ ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အိန္ဒိယ၏ ဆီထွက်သီးနှံ ကြိတ်ဖတ်တင်ပို့မှု စုစုပေါင်းတန်ချိန် ၁၁.၅ သိန်းအထိကျဆင်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အလားတူကာလတွင် တင်ပို့ခဲ့သည့် တန်ချိန် ၁၅.၁၆ သိန်းအောက် ၂၇ % ကျဆင်းခဲ့ကြောင်းသိရသည်။

    ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အိန္ဒိယ၏ ဆီထွက်သီးနှံကြိတ်ဖတ်တင်ပို့မှုစုစုပေါင်း ၂၇ % ကျဆင်းရခြင်းမှာ အဓိကအားဖြင့် ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ် ပို့ဆောင်မှုအားနည်းမှု၊ တောင်အမေရိက မှ ထုတ်လုပ်သူများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှုပြင်းထန်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်စရိတ်ကြီးမြင့်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ် ကြောင်း Mehta ကပြောကြားထားပါသည်။

    တရုတ်နိုင်ငံသို့ မုန်ညှင်းစေ့ကြိတ်ဖတ်တင်ပို့မှု မြင့်တက်သော်လည်း ယင်းပမာဏသည် တင်ပို့မှု အားလုံးကျဆင်းမှုအပေါ် လုံလောက်မှုမရှိကြောင်း၊ အိန္ဒိယ၏ မုန်ညှင်းစေ့ကြိတ်ဖတ် တင်ပို့မှု သည် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ပထမ ၄ လတွင် တန်ချိန် ၇.၄၀ သိန်းရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ပထမ ၄ လတွင် တန်ချိန် ၇.၅၆ သိန်းသို့ တိုးတက်ခဲ့ကြောင်း၊ သို့သော် ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ် တင်သွင်းမှုသည် သိသာစွာ ကျဆင်းလျက်ရှိရာ အိန္ဒိယ၏ ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ်တင်သွင်းမှုသည် ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လ အတွင်း တန်ချိန် ၁.၈၇ သိန်းသို့ကျဆင်းသွားကြောင်း သိရသည်။

     ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အိန္ဒိယထံမှ ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ်အဓိက ဝယ်ယူ တင်သွင်း သူများမှာ တရုတ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် ဗီယက်နမ်တို့ဖြစ်ပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံသည် ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အိန္ဒိယထံမှ ဆီထွက်သီးနှံကြိတ်ဖတ်တန်ချိန် ၃.၅၅ သိန်းကို ဝယ်ယူ တင်သွင်းခဲ့ရာ ၎င်းတွင် မုန်ညှင်းစေ့ကြိတ်ဖတ်တန်ချိန် ၃.၅၀ သိန်း၊ ကြက်ဆူ ကြိတ်ဖတ်တန်ချိန် ၁,၆၁၆ နှင့် ပဲပုပ် စေ့ကြိတ်ဖတ် ၃,၁၂၇ ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။

    အိန္ဒိယသည် ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း ဘင်္ဂလား‌ဒေရှ့်သို့ ဆီထွက်သီးနှံ ကြိတ်ဖတ်တန်ချိန် ၁.၇၂ သိန်း တင်ပို့ခဲ့ပြီး ၎င်းတွင် မုန်ညှင်းစေ့ကြိတ်ဖတ် တန်ချိန် ၁.၆၃ သိန်း၊ ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်ဖတ် တန်ချိန် ၈,၂၀၄ နှင့် ဖွဲနုကြိတ်ဖတ် တန်ချိန် ၉၁၁ ပါဝင်ကြောင်းသိရသည်။

    ဗီယက်နမ်သည် ၂၀၂၆-၂၀၂၇ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်အတွင်း အိန္ဒိယထံမှ ဆီထွက်သီးနှံ ကြိတ်ဖတ် တန်ချိန် ၁.၀၈ သိန်း  ကို ဝယ်ယူခဲ့ရာ ၎င်းတွင် မုန်ညှင်းစေ့ကြိတ်ဖတ်တန်ချိန် ၄၃,၈၄၂၊ ဖွဲနုကြိတ်ဖတ် တန်ချိန် ၅၉,၆၂၉၊ ပဲပုပ်စေ့ကြိတ်တန်ချိန် ၄,၃၆၆ နှင့် မြေပဲကြိတ်ဖတ်တန်ချိန် ၂၆၁ အသီးသီး ပါဝင် ကြောင်းသိရသည်။

Source: The Hindu BusinessLine, 14 October 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

      အယ်လ်နီညို (El Nino) ရာသီဥတု ဘေးအန္တရာယ်များ၊ စပါးစိုက်ပျိုးဧရိယာ လျော့နည်းလာ ခြင်းနှင့် ပြည်တွင်းဆန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းတို့က ကုန်စည်ထောက်ပံ့မှုကို ခြိမ်းခြောက် နေသဖြင့် အမေရိကန် စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ၏ ဆန်တင်ပို့မှု ၄ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။

       အယ်လ်နီညို ခြိမ်းခြောက်မှု၊ စပါးစိုက်ဧက လျော့နည်းလာမှုနှင့် ပြည်တွင်းဆန်ဈေးများ မြင့်တက်လာမှုတို့ကြောင့် ပြည်ပသို့တင်ပို့နိုင်မည့် ဆန်ပမာဏကို ထိခိုက်စေနိုင်သဖြင့် ၂၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဆန်ဈေးကွက်၌ အိန္ဒိယ၏ စိုးမိုးထားနိုင်မှုမှာ စိန်ခေါ်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိနေသည်။ USDA ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ အိန္ဒိယ၏ ဆန်တင်ပို့မှုသည် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကျဆင်းပြီး တန်ချိန် ၂၄ သန်းအထိ လျော့ကျ သွားနိုင်ကြောင်း သိရသည်။

      Financial Express သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ အမေရိကန် စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက် လေ့လာဆန်းစစ်ချက်တွင် ယခုလို ဆန်တင်ပို့မှု ကျဆင်းမည်ဟု ခန့်မှန်းရခြင်းမှာ တင်ပို့နိုင်သည့် ဆန်ပမာဏလျော့နည်းသွားခြင်းနှင့်အတူ ဆန်ကွဲနှင့် ဆန်ဖြူ တင်ပို့မှုလျှော့ချလိုက် ခြင်း၊ ဆန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ အိန္ဒိယသည် ကမ္ဘာ့ဆန်တင်ပို့မှု စုစုပေါင်း၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ ပါဝင်နေသောကြောင့် ၎င်း၏ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် တင်ပို့မှုအခြေအနေများသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆန်ထောက်ပံ့မှုနှင့် ဈေးနှုန်း များအတွက် လွန်စွာအရေးပါသည်။ အိန္ဒိယ၏ တင်ပို့မှုကျဆင်းသွားပါက ထိုင်းနှင့် ပါကစ္စတန် စသည့် အခြားအဓိကတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ဝယ်ယူနေရသော ပြည်ပဝယ်လိုအားရှင်များကို ထိခိုက် စေနိုင်ပါသည်။

      တင်ပို့မှု လျော့ကျမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည့် အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အလားအလာကြောင့်ဖြစ်သည်။ အယ်လ်နီညို ရာသီဥတုပုံစံ ပြင်းထန်လာပါက မုတ်သုံမိုးရွာသွန်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး စပါးစိုက်ပျိုးမှုနှင့် အထွက်နှုန်းအပေါ် ထိခိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင် သည်။ ပြင်းထန်သည့် အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုကြောင့် မိုးခေါင်ရေရှားမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး လက်ရှိ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးသည့်နှစ် (၂၀၂၆-၂၀၂၇) မှာ အိန္ဒိယ၏ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၄.၅ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျပြီး တန်ချိန် ၁၄၇ သန်းအထိ ကျဆင်းသွားနိုင်ကြောင်း ဆန်တင်ပို့ရေးနှင့် မာကတ်တင်း ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Rice Villa ၏ ပူးတွဲတည်ထောင်သူနှင့် စီအီးအိုဖြစ်သူ Suraj Agarwal က FE သတင်းသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။

      အိန္ဒိယသည် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ကောက်ပဲသီးနှံနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၁၅၄ သန်း ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံး ဆန်ထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆန်ထွက်ရှိမှု လျော့ကျသွားပါက ပြည်တွင်းလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပြီးနောက် ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရန် ဆန်ပမာဏ နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်သည်။ Agarwal က USDA သည် လာမည့်နှစ်အတွက် ကမ္ဘာ့ဆန်ကုန်သွယ်မှု ခန့်မှန်းချက်ကို တန်ချိန် ၁.၃ သန်း လျှော့ချလိုက်ကြောင်း၊ ယင်းက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့မှုနှင့် ဈေးနှုန်း များကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။

      ပြည်တွင်းဈေးကွက်တွင် ဆန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းက ပြည်ပဝယ်ယူသူများအတွက် ကုန်ကျစရိတ်ကို မြင့်တက်စေပြီး တင်ပို့မှုကို ပိုမိုနှေးကွေး စေနိုင်ပါသည်။ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက် နေ့တွင် ပြည်တွင်းလက်လီဆန်ဈေးနှုန်းမှာ တစ်ကီလိုလျှင် ၄၆.၉၂ ရူပီး အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့ သည့်နှစ်ထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာကြောင်း FE က အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်မှု လျော့ကျ ခြင်းနှင့် ပြည်တွင်းဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းတို့ကြောင့် လက်ရှိဘဏ္ဍာရေးနှစ်အတွင်း ဆန် တင်ပို့မှုများ နှေးကွေးသွားနိုင်ကြောင်း အဆိုပါသတင်းကဆိုသည်။

     သို့သော်လည်း အစိုးရတွင် ပြည်တွင်းထောက်ပံ့မှု ဖိအားများကို သက်သာစေနိုင်မည့် လက်ကျန်ဆန် အမြောက်အမြား ရှိနေသည်။ အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ထိန်းသိမ်းထားရမည့် အစိုးရ၏ အရေးပေါ်လက်ကျန် ဆန်လိုအပ်ချက် တန်ချိန် ၁၀.၂၅ သန်း ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် လက်ကျန်ဆန် တန်ချိန် ၃၈ သန်းကျော် ရှိနေကြောင်း တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက FE သို့ ပြောကြားခဲ့ သည်။

      အစိုးရသည် ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ဈေးကွက်ဖွင့်ရောင်းချရေး အစီ အစဉ် (Open Market Sale Scheme) အောက်မှ ဆန်များကို ထုတ်ရောင်းပေးရန် စီစဉ်နေသည်။ ယခုလို ထုတ်ရောင်းပေးခြင်းက ပြည်တွင်းဆန်ရရှိနိုင်မှုကို တိုးတက်စေနိုင်သော်လည်း ဈေးနှုန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ သမားရိုးကျဝယ်လိုအားနှင့် ရောင်းလိုအား အရှိန်အဟုန်ပေါ်တွင် မူတည်လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ဆန်တင်ပို့မှု အခြေအနေများမှာ စိန်ခေါ်မှုများရှိနေသော်လည်း အိန္ဒိယ၏ ဆန်တင်ပို့မှု ဝင်ငွေမှာမူ ဆက်လက်တိုးတက်နေသည်။

       အိန္ဒိယအနေဖြင့် မရေရာသော မိုးလေဝသအခြေအနေများ၊ စပါးစိုက်ဧကလျော့နည်းလာ ခြင်းနှင့် ပြည်တွင်း၌ ဆန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းစသည့် ဘက်ပေါင်းစုံမှ ဖိအားများနှင့် ရင်ဆိုင် နေရချိန်တွင် ဆန်တင်ပို့မှုလျော့ကျမည်ဟူသော ခန့်မှန်းချက်များ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အစိုးရ၏လက်ကျန်ဆန်များကို ထုတ်ရောင်းပေးခြင်းက ပြည်တွင်းဈေးနှုန်းများကို ထိန်းချုပ်ရန် ကူညီ ပေးနိုင်သော်လည်း ပြည်ပဈေးကွက်သို့ ဆန်မည်မျှ တင်ပို့နိုင်မည်ဆိုသည်ကို မူလဆန် ထုတ်လုပ်မှု အလားအလာကသာ အဓိက အဆုံးအဖြတ်ပေးမည် ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

Source: Firstpost, 12 October 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

         အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် စက်မှုဇုန်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အမျိုးသားအဆင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်း (PSN) အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အရှိန်မြှင့်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကုန်ကြမ်းမှ တန်ဖိုးမြင့်ထုတ်ကုန်များအဖြစ် ပြုပြင်ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ရန်၊ စက်မှုကဏ္ဍဖွဲ့စည်းပုံ ပိုမိုခိုင်မာလာစေရန်နှင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပိုမိုမျှတစွာ ဖြန့်ကျက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း စက်မှုဝန်ကြီး Muhammad Sarmuji က ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

      စက်မှုဇုန်များကို အမျိုးသားအဆင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းအဖြစ် ဖော်ဆောင်ခြင်းသည် ကုန်ကြမ်းအခြေပြု ထုတ်လုပ်မှုမှ တန်ဖိုးမြင့်ထုတ်ကုန်များအဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စက်မှုကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့ကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ၎င်းက အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ကြေညာချက်၌ ပြောကြားခဲ့သည်။ ယင်းအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးကာ အဆိုပြုချက်များကို သုံးသပ်ပြီး ရှေ့ဆက်ဆောင်ရွက်မည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို သတ်မှတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။

        ၂၀၂၇ ခုနှစ် အစိုးရလုပ်ငန်းစီမံချက်အောက်တွင် စက်မှုဇုန်အချို့ကို အမျိုးသားအဆင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် အဆိုပြုထားမှုကို စက်မှုဝန်ကြီးဌာနက ထောက်ခံကြောင်း ၎င်းက ပြောသည်။ အဆိုပါစက်မှုဇုန်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်းသည် စက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်နိုင်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဗဟိုချက်အသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် အရေးပါကြောင်းလည်း ၎င်းက ဖြည့်စွက်ပြောကြားကြောင်း သိရသည်။

       ယင်းအစီအစဉ်မှတစ်ဆင့် အရည်အသွေးမြင့် အလုပ်အကိုင်များ ဖန်တီးပေးနိုင်မည့်အပြင် ဒေသတွင်းစီးပွားရေးတွင် ထုတ်ကုန်တန်ဖိုးမြှင့်တင်နိုင်မှုကိုလည်း တိုးတက်စေမည်ဟု မျှော်မှန်းထားကြောင်း သိရသည်။ စက်မှုဝန်ကြီးဌာန၏ စက်မှုကဏ္ဍခံနိုင်ရည်ရှိရေး၊ ဒေသအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် နိုင်ငံတကာစက်မှုဈေးကွက်ဝင်ရောက်နိုင်ရေးဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် Tri Supondy က စက်မှုဇုန်များကို အမျိုးသားအဆင့် မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းသည် နိုင်ငံ၏ စက်မှုဖွဲ့စည်းပုံတွင် မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့် ဒေသများအတွက် အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

        စက်မှုဇုန်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို စက်မှုလုပ်ငန်းများ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်ပေါင်းစည်း ထားသည့် ဂေဟစနစ်တစ်ရပ် တည်ဆောက်နိုင်ရေးအတွက် ဦးတည်ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း Tri Supondy က အလေးထားပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါစီမံကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရေး အဆိုပြုချက်များကို သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနများနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများအကြား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်း ရန် လိုအပ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောသည်။ ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်မှတစ်ဆင့် စီမံကိန်းဦးစားပေးအစီအစဉ် များနှင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းများကို သတ်မှတ်နိုင်မည်ဖြစ်ပြီး အဆိုပြုစက်မှုဇုန်များသည် နိုင်ငံ၏ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီကာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် စီးပွားရေးအကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေရန် အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

        ၂၀၂၆ ခုနှစ် တတိယသုံးလပတ်အထိ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် လုပ်ငန်းလည်ပတ်လျက်ရှိသော စက်မှုဇုန် ၁၈၁ ခုရှိပြီး ယင်းဇုန်များအတွင်း စက်မှုကုမ္ပဏီများအပါအဝင် လုပ်ငန်းရှင်နှင့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁၂,၀၀၀ ကျော် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ အဆိုပါစက်မှုဇုန်များ၌ အမှန် တကယ် အကောင်အထည်ဖော်ပြီးသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပမာဏမှာ ရူပီး ၆,၇၀၀ ထရီလီယံခန့် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၇၄ ဘီလီယံ) ရှိပြီး အလုပ်အကိုင် ၂ ဒသမ ၃ သန်းခန့် ဖန်တီးပေးထားကြောင်း သိရသည်။ စက်မှုဇုန်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အရှိန်မြှင့်တင်ခြင်းအပြင် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာနသည် စက်မှုဇုန်ဥပဒေကြမ်းကိုလည်း ဆွေးနွေးလျက်ရှိသည်။ ယင်းဥပဒေကြမ်းကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် အမျိုးသားဥပဒေပြုရေးအစီအစဉ် (Prolegnas) တွင် ထည့်သွင်းထားကြောင်း သိရသည်။

           အဆိုပါဥပဒေကြမ်းသည် ဥပဒေရေးရာ သေချာမှုရှိစေရန်နှင့် စက်မှုဇုန်များ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး ယင်းမှတစ်ဆင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်း မြှင့်တင်ခြင်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပိုမိုဆွဲဆောင်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတစ်ဝန်း စက်မှုကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ပိုမိုမျှတလာစေရေးတို့ကို အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

        ထို့အပြင် စက်မှုဇုန်များ စီမံခန့်ခွဲရာတွင် ကြုံတွေ့နေရသည့် လုပ်ငန်းလိုင်စင် ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ၊ မြေယာအသုံးချမှုနှင့် မြေယာအသုံးပြုရေးစီမံကိန်းများ၊ အခြေခံအဆောက်အအုံ ဖြည့်ဆည်းပေးရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကိုလည်း ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Antara News                                                                             

DOCA (ရန်ကုန်)