ပြည်ပကုန်သွယ်မှုသတင်းများ

    အီရန်စစ်ပွဲကြောင့် မြေသြဇာရှားပါးမှုနှင့် စက်သုံးဆီစျေးနှုန်း အဆမတန် မြင့်တက် လာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိပြီး အာရှတစ်လွှားရှိ တောင်သူများမှာ စိုက်ပျိုးဧရိယာများကို လျှော့ချနေကြသည်။ ထို့အပြင် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့်လည်း ကမ္ဘာပေါ် တွင် စားသုံးမှု အများဆုံးဖြစ်သည့် ဆန်စပါးထွက်ရှိမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး ယခုနှစ်အတွင်း ဆန် ရိက္ခာ ထောက်ပံ့မှု ကျဆင်းလာဖွယ်ရှိသည်။

     ဆန်သည် ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးအတွက် အဓိကကျပြီး ထောက်ပံ့မှုအနည်းငယ် ပြတ် တောက်ပါသွားပါက နိုင်ငံအသီးသီးသို့ ရိုက်ခတ်မှုရှိကာ စျေးနှုန်းများ မြင့်တက်စေပြီး အထူးသဖြင့် အာရှနှင့် အာဖရိကရှိ စားသုံးသူများ၏ အိမ်ထောင်စုအသုံးစရိတ်များကို ဝန်ပိစေနိုင်သည်။ ကုလ သမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့ (FAO) က ဧပြီလတွင် ခန့်မှန်း ခဲ့သည်မှာ ၂၀၂၅/၂၆ ခုနှစ်၌ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ၂ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာပြီး စံချိန်တင် အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိမည်ဟု ဆိုသည်။

     သို့သော်လည်း အီရန်စစ်ပွဲ၏ အကျိုးဆက်များသည် ဆန်တင်ပို့မှု အများဆုံးဖြစ်သည့် ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့မှ တောင်သူများအပြင် ဆန်တင်သွင်းမှုကို မှီခိုနေရသော ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနေကြောင်း စိုက်ပျိုးသူများနှင့် ကုန်သည်များက ပြော ကြားသည်။ အဆိုပါစစ်ပွဲကြောင့် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသနှင့် ကမ္ဘာ့စျေးကွက်များကို ချိတ်ဆက်ပေး ထားသည့် အဓိကကျသော ရေလမ်းကြောင်း တစ်ခုဖြစ်သည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် စီးဆင်းနေသော လောင်စာဆီနှင့် မြေသြဇာ ထောက်ပံ့မှုများ ပြတ်တောက်ခဲ့ရသည်။

     အချို့နိုင်ငံတွေမှာ တောင်သူတွေဟာ စပါးစတင်စိုက်ပျိုးနေကြပြီဖြစ်ပေမဲ့ သွင်းအားစု စျေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်နေတာကြောင့် အရင်ကထက် လျှော့ချသုံးစွဲနေကြပါတယ်ဟု ကုလသမဂ္ဂ FAO ၏ အဓိကစီးပွားရေးပညာရှင် Maximo Torero က ပြောကြားသည်။ ဒါကြောင့် ဒီနှစ် ဒုတိယ နှစ်ဝက်နဲ့ လာမယ့်နှစ်အစောပိုင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဆန်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှု ပိုမိုကျပ်တည်းလာတာကို မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မယ် ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။

     ထိုင်းနိုင်ငံ Chai Nat ပြည်နယ်မှ လယ်သမားတစ်ဦးဖြစ်သူ Sripai Kaew-Eam က ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် လောင်စာဆီဈေး မြင့်တက်မှုကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုကုန်ကျစရိတ်မှာ ယခင်က တစ်ရိုင် (၀.၄ ဧက) လျှင် ဘတ် ၄,၅၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခန့်ရှိရာမှ ယခုအခါ ဘတ် ၆,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်လာ ကြောင်း၊ သို့သော် ရရှိသည့် စပါးဈေးမှာ တစ်တန်လျှင် ၆,၂၀၀ ဘတ်ခန့်သာ ရှိကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။

     ကမ္ဘာ့ဆန်တင်သွင်းမှု အများဆုံးဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည်လည်း အလားတူအခြေ အနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ နိုင်ငံ၏ ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ပုံမှန်ထွက်ရှိနေကျ တန်ချိန် ၁၉ သန်း၊ ၂၀ သန်းဝန်းကျင်ရှိရာမှ တန်ချိန် ၆ သန်းခန့်အထိ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားနိုင်သည်။ "ဒါဟာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံကို စိုးရိမ်စရာအခြေအနေကို ရောက်သွားစေပါလိမ့်မယ်။ ဆန်တင်ပို့တဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့ ကန့်သတ်ချက်တွေကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုလျော့နည်းသွားတာကို ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းဖို့ အလွန် ခက်ခဲ သွားပါလိမ့်မယ်" ဟု ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဖောင်ဒေးရှင်း၏ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ Arze Glipo Glipo က ဆိုသည်။

    အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင်မူ မြေသြဇာထောက်ပံ့မှုမှာ အခက်အခဲမရှိသော်လည်း အယ်လ်နီညို ကြောင့် အထွက်နှုန်း ကျဆင်းနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အင်ဒိုနီးရှား စာရင်းအင်းဗျူရို၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မတ်လမှ မေလအတွင်း စပါးရိတ်သိမ်းဧရိယာမှာ ၁၀.၆ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းပြီး ဟက်တာ ၃.၈၅ သန်း (ဧက ၉.၅ သန်း) သို့ ကျဆင်းသွားနိုင်ကာ စပါးထုတ်လုပ်မှုမှာလည်း ၁၁.၁၂ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းပြီး တန်ချိန် ၂၀.၆၈ သန်းသာ ရှိတော့မည်ဖြစ်သည်။

    ထောက်ပံ့ရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများရှိနေသော်လည်း အမေရိကန် စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ အချက် အလက်များအရ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဆန်တင်ပို့သည့် အိန္ဒိယသည် ကမ္ဘာ့သိုလှောင်မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသော စံချိန်တင် တန်ချိန် ၄၂ သန်းကို ထိန်းသိမ်းထားသည့်အတွက် ကမ္ဘာ့ဆန် လက်ကျန် အမြောက်အမြား ရှိနေသေးသည်။ FAO မှ Torero က Hormuz ရေလက်ကြား အခြေ အနေ ချက်ချင်းပြေလည်သွားလျှင်ပင် ဆန်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်းနှင့် လာမည့် ၂ ပတ်မှ ၃ ပတ်အတွင်း ရေလက်ကြားကို ပြန်မဖွင့်နိုင်ပါက အခြေအနေမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင် ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: Reuters, 30 April 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

      ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် စက်သုံးဆီဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လျက်ရှိမှုနှင့်အတူ အယ်လ်နီညို (El Niño) ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ယခုနှစ် စပါးထွက်ရှိမှု လျော့နည်းနိုင်ခြေရှိခြင်းအရ နိုင်ငံ၏ ဆန် တင်သွင်းမှုပမာဏသည် စံချိန်တင်မြင့်တက်ဖွယ်ရှိကြောင်း ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးဌာန၏ ပြောကြား ချက်အရ သိရသည်။

       ဖိလစ်ပိုင် စိုက်ပျိုးရေးလက်ထောက်အတွင်းဝန် Arnel de Mesa ကအကယ်၍ ဓာတ်မြေ ဩဇာနှင့် စက်သုံးဆီဈေးနှုန်းများ ဆက်လက်မြင့်တက်မှုရှိပါက ယခုနှစ်တွင် စပါးအထွက်ပမာဏ သည် တန်ချိန် ၁၈.၆ သန်းမှ ၁၈.၈ သန်းအတွင်းသို့ လျော့နည်းထွက်ရှိနိုင်သည်ဟု အမျိုးသား ဆန်စပါးအစီအစဉ်၏ ရှေ့အလားအလာ ပြန်လည်သုံးသပ်ခန့်မှန်းချက်ကို ကိုးကားလျက် ပြောဆို ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာမှုမတိုင်မီ ယခုနှစ်အတွက် စပါးထွက်ရှိနိုင်မှုကို မူလက တန်ချိန် ၂၀.၂၈ သန်းထွက်ရှိရန် မျှော်မှန်းထားခဲ့သည်။

      ယခုနောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ခန့်မှန်းချက်သည် ၁၀ နှစ်တာအတွင်း အနိမ့်ကျဆုံးဖြစ်ပြီး စပါးတန်ချိန် သန်း ၂၀ အထက် ထွက်ရှိရေး ဖိလစ်ပိုင်၏ မျှော်လင့်ချက်ကို စိတ်ပျက်အားလျော့စေ ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်းထန်သော အယ်လ်နီညိုရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ပြည်တွင်း၌ စပါး စိုက်ပျိုးမှုကို ထိခိုက်ပြီး ဆန်တန်ချိန် ၄.၈၁ သန်းအထိ အမြင့်မားဆုံးစံချိန်တင် တင်သွင်းခဲ့ရသည် ကို ဖော်ညွှန်းလျက် ဈေးကွက်စိန်ခေါ်မှုများအပေါ် သဘာဝအလျောက် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုအဖြစ် ဆန်ကို တင်သွင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဈေးကွက်အတွင်း ကုန်သည်များနှင့် တင်သွင်းသူများသည် ထုတ်လုပ်မှုကျဆင်းသည့် အခြေအနေကို မြင်တွေ့ရချိန်၌ ဆန်ပိုမို တင်သွင်းကြမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော ဖိအားများအောက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်အနေဖြင့် ယခုနှစ်တွင် ဆန်တန်ချိန် ၄.၈ သန်းအထိ တင်သွင်းရဖွယ်ရှိကြောင်း Mr. De Mesa က ပြောဆိုခဲ့သည်။

      အစိုးရ၏ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်သော စာရင်းများအရ ယခုနှစ်တွင် ဧပြီ ၉ ရက်နေ့အထိ ဆန် တန်ချိန် ၁.၂၆ သန်း တင်သွင်းထားပြီးဖြစ်ရာ ယခင်နှစ်ကာလတူ၌ တင်သွင်းခဲ့သော ၉၁၇၈၅၃ တန်ထက် သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ပိုမိုလျက်ရှိသည်။

       ၅၀ ကီလိုဂရမ်ဝင် ဓာတ်မြေဩဇာတစ်အိတ်၏ ပျမ်းမျှဈေးနှုန်းသည် ပီဆိုငွေ ၂၅၀၀ အထိရှိ နေပြီး စပါးအဓိကစိုက်ပျိုးရာ Ilocos ဒေသတွင် ပီဆို ၂၉၀၀ အထိ မြင့်တက်လျက်ရှိကြောင်း၊ ဓာတ်မြေဩဇာ အသုံးပြုမှုသည် အထူးသဖြင့် စိုစွတ်သောစိုက်ပျိုးရာသီကာလ၌ အရေးပါကြောင်း၊ သုံးစွဲမှု အနည်းငယ်လျှော့ချရုံဖြင့်ပင် စပါးအထွက်နှုန်း သိသာစွာ ကျဆင်းမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဓာတ် မြေဩဇာ ဈေးနှုန်းများ မြင့်မားလာချိန်၌ အထောက်အပံ့များရရှိရေးသည် စိုက်ပျိုးသူများအတွက် အရေးကြီးကြောင်း Mr. De Mesa က ပြောကြားခဲ့သည်။

      အစိုးရ မိုးလေဝသဗျူရိုဖြစ်သော Pagasa က ရှေ့လာမည့် ဇွန်-ဇူလိုင်-ဩဂုတ် ကာလများ အတွင်း အယ်လ်နီညို ရာသီဥတုဖြစ်စဉ် ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြေသည် ၇၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၎င်းဖြစ်စဉ် သည် ၂၀၂၇ နှစ်ဆန်းပိုင်းကာလအထိ တည်ရှိနေနိုင်သည်ဟု ဧပြီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ထားသည်။

    စီးပွားရေးရာ အကဲဖြတ်လေ့လာဆန်းစစ်သည့် Fitch Solutions အဖွဲ့၏ ယူနစ်တစ်ခုဖြစ် သော BMI ကလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ်ဝက်တွင် အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှုနှင့်အတူ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ၌ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေခြင်းက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ အပေါ် သက်ရောက်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားလာစေရန် ခြိမ်းခြောက်လျက်ရှိကြောင်း ပြောဆိုထားသည်။

     အမေရိကန် မိုးလေဝသဌာနတစ်ခုဖြစ်သော အမျိုးသား သမုဒ္ဒရာနှင့်လေထု စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ (NOAA) ကမူ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လမှ ဩဂုတ်လအတွင်း အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ် ပေါ်ပေါက်နိုင်ခြေသည် ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး နှစ်ကုန်ပိုင်းအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနိုင်ကြောင်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ် စတုတ္ထသုံးလပတ် ၌ အားကောင်းသော အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှုမှာ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းရှိကြောင်း ခန့်မှန်းထား သည်။

Source: Business Mirror, 22 April 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

       ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းငုယင်ပြည်နယ်သည် ၎င်း၏လက်ဖက်စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍကို မဟာဗျူဟာမြောက် ဦးတည်ချက်များ၊ ခေတ်မီထုတ်လုပ်မှုပုံစံများဖြင့် အဆင့်မြှင့်တင်ကာ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် “ဒေါ်လာဘီလီယံတန် သီးနှံ” (Billion-dollar crop) ဖြစ်လာစေရန် ရည်မှန်းချက်ထား ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ လက်ရှိတွင် ဟက်တာ ၂၂,၀၀၀ ကျော်ရှိသော လက်ဖက်စိုက်ခင်းများမှ ထွက်ရှိသည့်တန်ဖိုးနှင့် ပမာဏသည် ထိုင်းငုယင်ပြည်နယ်၏ အဓိကစီးပွားရေးမဏ္ဍိုင်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေပြီ ဖြစ်သည်။

       ထိုင်းငုယင်ပြည်နယ်သည် Tan Cuong၊ La Bang နှင့် Trai Cai ကဲ့သို့သော နာမည်ကျော် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးရာဒေသများကြောင့် “လက်ဖက်မြို့တော်” ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံရသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် စာရင်းဇယားများအရ တစ်နှစ်လျှင် လက်ဖက်စိမ်းရွက် တန်ချိန် ၂၆၅,၀၀၀ ကျော် ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ဗီယက်နမ်ဒေါင် ၁၄.၈ ထရီလီယံ (ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၈၀ သန်းကျော်) တန်ဖိုးရှိသည်။ အဆိုပါအခြေခံကောင်းများကြောင့် ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် လက်ဖက်ကဏ္ဍတစ်ခုလုံး၏ တန်ဖိုးကို ဒေါင် ၂၅ ထရီလီယံ (ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံကျော်) အထိ မြှင့်တင်ရန် ဒေသန္တရအစိုးရက ရည်မှန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။

          ထိုင်းငုယင်ပြည်နယ် စက်မှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး Mr. Pham Van Tho က “လက်ဖက်ကို အဓိကလုပ်ငန်းအဖြစ်ပြောင်းလဲဖို့ ထုတ်လုပ်မှု၊ ပြုပြင်မှုနဲ့ ရောင်းချမှုအပိုင်းတွေကို တစ်ပြိုင်တည်း ဟန်ချက်ညီညီ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ ပြည်တွင်းဈေးကွက် တင်မကဘဲ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ကိုပါ ထိုးဖောက်နိုင်ဖို့ E-commerce နဲ့ ကုန်သွယ်ရေးပြပွဲတွေကို အသုံးပြုပြီး ကူညီပေးနေပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

         Phu Thinh ကဲ့သို့သော မြို့နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးမြေချဲ့ထွင်ခြင်းထက် VietGAP နှင့် Organic စံနှုန်းများအတိုင်း အရည်အသွေးမြှင့်တင်ခြင်းကို ပိုမိုဦးစားပေးလာကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ၂၀၃၀ တွင် စိုက်ပျိုးမြေ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဘေးကင်းလုံခြုံမှုစံနှုန်းမီစေရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

          အသေးစားစိုက်ပျိုးသူများအား စုစည်းပေးသည့် “သမဝါယမအဖွဲ့များ” သည်လည်း အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Hai Yen လက်ဖက်သမဝါယမအဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် အနည်းငယ်ဖြင့် စတင်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ဟက်တာများစွာကို အော်ဂဲနစ်စံနှုန်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကာ ဟနွိုင်း၊ ဟိုင်ဖုန်း စသည့် မြို့ကြီးများသို့ တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိသည်။ သမဝါယမအဖွဲ့များကြောင့် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုမှာ စနစ်တကျရှိလာပြီး အမှတ်တံဆိပ် (Brand) တည်ဆောက်ရာတွင် ပိုမိုလွယ်ကူလာကြောင်း ဒေသခံများကဆိုသည်။

       ထိုင်းငုယင်လက်ဖက်သည် ထုတ်လုပ်မှုတင်မကဘဲ လက်ဖက်ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံသည့် “အတွေ့အကြုံသစ် ခရီးသွားလုပ်ငန်း” (Experiential Tourism) ကိုပါ တွဲဖက်ဖော်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ နည်းပညာပိုင်းတွင်လည်း GPS စနစ်သုံး စိုက်ပျိုးမြေစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဒီဂျစ်တယ် နည်းပညာများကို အသုံးပြုကာ အရည်အသွေးကို ထိန်းချုပ်နေသည်။

        လက်ရှိတွင် “Thai Nguyen Tea” အမှတ်တံဆိပ်ကို နိုင်ငံအများအပြားတွင် မှတ်ပုံတင် ကာကွယ်ထားပြီးဖြစ်ကာ “Tan Cuong” လက်ဖက်မှာ ဥရောပဈေးကွက်အထိ ထိုးဖောက်ရောက်ရှိ နေပြီဖြစ်သည်။ အစိုးရ၊ လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် ဒေသခံတောင်သူများ၏ ဟန်ချက်ညီညီ ကြိုးပမ်းမှုများ ကြောင့် ထိုင်းငုယင်ပြည်နယ်၏ “ဒေါ်လာဘီလီယံတန် လက်ဖက်သီးနှံ” ရည်မှန်းချက်သည် လက်တွေ့ဖြစ်လာရန် နီးစပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းရရှိပါသည်။

Source : Vietnam Plus                                                                        

DOCA (ရန်ကုန်)

             ဆန်သည် မြန်မာတို့၏ အစားအစာစနစ်တွင် နေ့စဉ်အခြေခံလိုအပ်ချက်ဖြစ်နေပြီး မြန်မာ ပြည်သူလူထုအတွက် အရေးပါသော အဓိကစားသောက်ကုန်စည်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆန်စပါးထုတ်လုပ်မှုသည် ပြည်တွင်းစားသုံးမှု ဖူလုံရုံသာမက ပိုလျှံသည်များကို ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်းဖြင့် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ရှာဖွေပေးနေသည့် အဓိကကဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆန်တင်ပို့မှုမှ နှစ်စဉ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံနီးပါး ရရှိနေပြီး၊ ဆန်ထုတ်လုပ်မှု၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ဝန်းကျင်ကို ပြည်ပဈေးကွက်သို့ တင်ပို့လျက်ရှိကြောင်း၊ အရည်သွေးမြင့်ဆန်များ တင်ပို့နိုင်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံခြား ဝင်ငွေ ပိုမိုတိုးတက်ရရှိနိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူ တောင်သူလယ်သမားများ အနေဖြင့်လည်း အရည်အသွေးမြင့်စပါးများ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ် နိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေ တိုးတက် လာနိုင်ခြင်း၊ ဈေးကွက်ချိတ်ဆက်မှု အခွင့်အလမ်း များလည်း ပိုမိုရရှိနိုင်ခြင်း၊ နိုင်ငံ့စီးပွားဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှသာ ပြည်သူများလူမှုစီးပွားဘဝ တိုးတက် မြင့်မားနိုင်ခြင်း၊ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူနေမှုဘဝတိုးတက်လာနိုင်ခြင်းတို့အပြင် မြန်မာ့ ဆန်စပါးလုပ်ငန်းစဉ်ဆက်မပြတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေးရည်ရွယ်၍ ပြည်ပတင်ပို့မည့် ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးဇုန်(Rice Export Zone) အစီအစဉ်အား ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူခရိုင်အနေဖြင့်ဌာနဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများက ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ ဆန်စပါး အသင်းချုပ်(MRF)မှ ထုတ်ပြန်ထားသော စာရင်းများအား

လေ့လာသိရှိမှုအရ

၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဘဏ္ဍာနှစ် စုစုပေါင်း တင်ပို့မှုနှင့်ဝင်ငွေ

          ကာလ(လအလိုက်)                                ရရှိသည့် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ(ဒေါ်လာသန်း)

          ၂၀၂၅ /ဧပြီ                                           ၅၂ သန်း

          ၂၀၂၅ /မေ                                            ၉၁ သန်း

          ၂၀၂၅/အောက်တိုဘာ                     ၉၂ သန်း

          ၂၀၂၅/ဒီဇင်ဘာ                                      ၉၉ သန်း

          ၂၀၂၆/ဇန်နဝါရီ                                      ၆၀ သန်း

          ၂၀၂၆/ဖေဖော်ဝါရီ                                   ၅၅/သန်း

          ၂၀၂၆/မတ်                                            ၇၁ /သန်း

၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဘဏ္ဍာနှစ် ၂၀၂၅ခုနှစ် ဧပြီလ မှ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လအထိ တစ်နှစ်တာ အတွင်းပြည်ပသို့ ဆန်နှင့်ဆန်ကွဲတန်ချိန် ၂ ဒသမ ၇၄သန်းကျော်(၂၇၄၀၀၀၀)တန် တင်ပို့နိုင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၆၁ သန်းအထိ ရရှိခဲ့ကြောင်း၊

ယခင်နှစ်နှင့်နှိုင်းယှဉ်ချက်

          ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် ဆန်နှင့်ဆန်ကွဲတန်ချိန် ၂ ဒသမ ၄၈သန်း တင်ပို့ခဲ့သည့် အတွက် ယခုနှစ်တွင် တန်ချိန် ၂ သိန်းခွဲခန့် ပိုမိုတင်ပို့နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အဓိက တင်ပို့သည့် ဈေးကွက်နှင့် လမ်းကြောင်းများ

          မြန်မာဆန်ကို အာဆီယံနိုင်ငံများဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင် နှင့် အင်ဒိုနီးရှား၊ တရုတ်၊ ဥရောပ သမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့် အာဖရိကနိုင်ငံများအပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၃၀ကျော်သို့  ပင်လယ် ရေကြောင်း လမ်းကြောင်းဖြင့် အဓိကတင်ပို့ပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများမှလည်း တင်ပို့လျက်ရှိသည်။

          မြန်မာနိုင်ငံ ဆန်စပါးအသင်းချုပ်အနေဖြင့် လာမည့် ကာလများတွင် တစ်လလျှင် ဆန် တန်ချိန် ၃၀၀၀၀၀ ဝန်းကျင် ပုံမှန်တင်ပို့နိုင်ရန်နှင့် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ပိုမိုရရှိရန် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း လေ့လာမှုများအား ရေးသားတင်ပြလိုက်ရပါသည်။

DOCA(ပဲခူး)

     ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ ရော်ဘာကဏ္ဍသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမသုံးလအတွင်း သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဇန်နဝါရီမှ မတ်လအထိ ရော်ဘာနှင့် ရော်ဘာအခြေခံထုတ်ကုန်များ တင်ပို့မှု စုစုပေါင်း အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၄၉ သန်း ရရှိခဲ့ကြောင်း အကောက်ခွန်နှင့် ယစ်မျိုးခွန်ဦးစီးဌာန (GDCE) မှ ထုတ်ပြန်သော ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ သိရသည်။

    ယခင်နှစ်ကာလတူနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၄၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက် လာခြင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာလိုအပ်ချက်  ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းနှင့် နိုင်ငံ၏ ပို့ကုန်စီးပွားရေးတွင် ရော်ဘာ ကဏ္ဍ၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှုကဏ္ဍကို ပြသခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

    နောက်ဆုံးရကိန်ဂဏန်းများအရ ရော်ဘာတင်ပို့မှုသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပထမသုံးလတွင် ကမ္ဘောဒီးယား၏ စုစုပေါင်း ပို့ကုန်၏ ၈ ရာခိုင်နှုန်းကို တင်ပို့နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမသုံးလတွင် တင်ပို့မှု ၆.၆ ရာခိုင်နှုန်းမှ တိုးတက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းတိုးတက်မှုသည် အထည်အလိပ်၊ ဖိနပ်နှင့်ခရီးသွားဆိုင်ရာပစ္စည်းများသာ အဓိကကြီးစိုးလွှမ်းမိုးခဲ့သော နိုင်ငံ၏ပို့ကုန် တည်ထောင်မှု ပုံစံမှ ပြောင်းလဲလာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

    ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံကဲ့သို့သော အဓိကထုတ်လုပ်သောနိုင်ငံများတွင် ထောက်ပံ့မှု အခက်အခဲများဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကုန်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းများ ပြန်လည် ကောင်းမွန် လာခြင်းကြောင့် ပြီးခဲ့သောလများတွင် နိုင်ငံတကာရော်ဘာစျေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

    ကားတာယာ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် သဘာဝရော်ဘာကို အဓိကအသုံးပြုနေရသော မော်တော်ယာဉ်ကဏ္ဍသည် ရော်ဘာဝယ်လိုအား ပြန်လည်မြင့်တက်လာစေသည့် အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ရပ် ဖြစ်နေပါသည်။

    ပြီးခဲ့သော ဆယ်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံသည် အစိုးရအစီအမံများနှင့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုများ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ရော်ဘာစိုက်ပျိုးမှုဧရိယာများ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အသေးစားစိုက်ခင်းများနှင့်အတူ အကြီးစားစိုက်ခင်းများကလည်း ရော်ဘာထုတ်လုပ်မှုနှင့် ပြည်ပ သို့တင်ပို့နိုင်မှု စွမ်းပကားကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပါသည်။

   စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများသည် နိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်ရေးအစုစုတွင် ပိုမိုအရေးပါသော ကဏ္ဍ တစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။ ထုတ်လုပ်မှုတွင် အချိုးအစားကြီးမားစွာ ပါဝင်နေသော အသေးစား လယ်မြေပိုင်ဆိုင်သူ တောင်သူများသည် စျေးနှုန်းမတည်ငြိမ်မှုများနှင့်ချေးငွေရရှိမှုအကန့်အသတ် များအပြင် ခေတ်မီလယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နည်းပညာများကို အသုံးချနိုင်မှု အကန့်အသတ်များ နှင့်လည်း ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်။ထုတ်လုပ်သူများအတွက် ထောက်ပံ့မှုစနစ်များကို ခိုင်မာ စေခြင်းသည် ရော်ဘာကဏ္ဍတိုးတက်မှု ရေရှည်တည်တံ့ရန်အတွက်  အရေးပါမည် ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

    ကွာလာလမ်ပူမြို့အခြေစိုက် သဘာဝရော်ဘာ ထုတ်လုပ်သော နိုင်ငံများအသင်း (ANRPC) ၏ နောက်ဆုံးသုံးသပ်ချက်အရ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝရော်ဘာ ထုတ်လုပ်မှုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် တွင် တန်ချိန် ၁၅.၃၂၄ သန်းအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု အစီအမံရေးဆွဲထားကြောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသော တန်ချိန် ၁၄.၉၉၆ သန်း မှ နှစ်စဉ်အလိုက် ၂.၂ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာမှု ကို ပြသခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

   အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းမျိုးစုံကြောင့် အနီးကပ် ကာလအတွင်း ထုတ်လုပ်မှုဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို ရင်ဆိုင်နေရစဉ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဦးဆောင်ထုတ်လုပ်သူအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိမည်ဟု မျှော်မှန်း ထားသည်။ မလေးရှားနိုင်ငံသည် ရော်ဘာထုတ်လုပ်မှုအားပေးမှုအစီအစဉ် (IPG) အရ စွန့်ပစ် ထားသော ရော်ဘာစိုက်ခင်းများ ပြန်လည်ပြုပြင် အသုံးချရန် ကြိုးပမ်းနေကြောင်း ANRPC အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး Suttipong Angthong က အစီရင်ခံစာတစ်ရပ်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

   တရုတ်၊ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ၏ ဝယ်လိုအားသည် သဘာဝ ရော်ဘာ လိုအပ်ချက်ကို ဆက်လက်ထိန်းထားနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ဈေးနှုန်းကိုလည်း အထောက်အပံ့ဖြစ်စေလိမ့် မည်ဟု မျှော်မှန်းထားကြသည်။

    တစ်ဖက်တွင်လည်း အမေရိကန်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံကြား ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် တင်းမာမှုများ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ ပထဝီနိုင်ငံရေး မရေရာမှုများနှင့် ရော်ဘာအထွက်နှုန်း နည်းသော ရာသီသို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် ခန့်မှန်းရခက်သော ရာသီဥတုအခြေအနေများသည် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်နှင့် ကုန်သွယ်မှုစီးဆင်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည့် အဓိက စိန်ခေါ်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။

Source: Khmer Times, 21 April 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)