ပြည်ပကုန်သွယ်မှုသတင်းများ

      အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံစိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဝန်ကြီး Andi Amran Sulaiman က ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပထဝီနိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကြောင့် အစားအသောက်ဖူလုံရေးအန္တရာယ်များ မြင့်တက်လာနေချိန်တွင် ဓာတ်မြေဩဇာပံ့ပိုးပေးခဲ့သည့်အတွက် ဩစတြေးလျအစိုးရက အင်ဒိုနီးရှားကို ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သော ကြေညာချက်အရ Sulaiman က ဩစတြေးလျ စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးလုပ်ငန်းနှင့် သစ်တောဝန်ကြီး Julie Collins ထံမှ ဓာတ်မြေဩဇာ ကုန်သွယ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ တိုက်ရိုက်ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုရရှိခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ Sulaiman က ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပထဝီနိုင်ငံရေး စိန်ခေါ်မှုများကြားတွင် ဓာတ်မြေဩဇာ ထောက်ပံ့မှုကို ဖူလုံစေရန် ကူညီပေးခဲ့သည့်အတွက် ဩစတြေးလျ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးက အင်ဒိုနီးရှားကို ကျေးဇူးတင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့ကြောင်း၊ ဩစတြေးလျအနေဖြင့် စွမ်းအင်၊ အစားအသောက်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးကုန်ကြမ်းများ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် အနှောင့်အယှက်များကို ဓာတ်မြေဩဇာ တင်ပို့မှုမှတစ်ဆင့် ဖြေရှင်းရာတွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အလွန်တန်ဖိုးထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ Sulaiman ၏ အဆိုအရ ဩစတြေးလျသည် ထိုတင်ပို့မှုများကို ဒေသတွင်း စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ၏ ခံနိုင်ရည်အား မြှင့်တင်ရာတွင် အရေးပါသည့် ပံ့ပိုးမှုတစ်ရပ်အဖြစ် ရှုမြင်နေကြောင်း သိရပါသည်။ ၎င်းက အဆိုပါဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ ကိုယ်ပိုင်လုံလောက်မှု တိုးတက်လာမှုကို ပြသနေပြီး ထို့ကြောင့် ဓာတ်မြေဩဇာတင်ပို့နိုင်သည့် အနေအထားသို့ ရောက်ရှိလာကြောင်း အလေးပေး ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ဝန်ကြီးက ယခင်က အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတ Prabowo Subianto နှင့် ဩစတြေးလျ ဝန်ကြီးချုပ် Anthony Albanese တို့အကြား ဖုန်းဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုတွင်လည်း ဩစတြေးလျဘက်ကဓာတ်မြေဩဇာ တင်ပို့ခွင့်ပြုခဲ့သည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ Sulaiman က အဆိုပါအဆင့်မြင့်ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ အခန်းကဏ္ဍ ပိုမိုမြင့်တက်လာနေမှုကို ပြသနေကြောင်းနှင့် ထိုအရာသည် အင်ဒိုနီးရှားအပေါ်ယုံကြည်မှုပိုမိုမြင့်တက်လာနေပြီး ဒေသတွင်းအစားအသောက်တည်ငြိမ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အရေးပါသော နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာနေသည့် သက်သေဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။  Sulaiman သည် မေ လ ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် East Kalimantan ပြည်နယ် Bontang ဆိပ်ကမ်း၌ ဩစတြေးလျသို့ ယူရီးယားဓာတ်မြေဩဇာ ပထမအသုတ်တင်ပို့မှုအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ အဆိုပါတင်ပို့မှုသည် အစိုးရနှစ်ရပ်ကြား သဘောတူညီချက်အရ ဓာတ်မြေဩဇာ တန်ချိန် ၂၅၀,၀၀၀ တင်ပို့ရန် စီစဉ်ထားသည့် အစီအစဉ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။ ပထမအသုတ်တွင် တန်ချိန် ၄၇,၂၅၀ တင်ပို့ခဲ့ပြီး နောင်တွင် တင်ပို့သည့်ပမာဏကို တန်ချိန် ၅၀၀,၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်သွားရန် စီစဉ်ထားကာ တန်ဖိုးအားဖြင့် ရူပီး ၇ ထရီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ သန်းခန့်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြောင်း သိရပါသည်။ ဝန်ကြီးက ဓာတ်မြေဩဇာစက်မှုလုပ်ငန်း အားကောင်းလာခြင်းသည် စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်ရေးအပေါ်အခြေခံထားသည့် နိုင်ငံ၏အစားအသောက် ကိုယ်ပိုင်လုံလောက်မှုအစီအစဉ်ကို အထောက်အကူပြုရန် အရေးကြီးကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ပြည်သူများ၏ စိုးရိမ်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ Sulaiman က ယခုတင်ပို့မှုများသည် ထုတ်လုပ်မှုပိုလျှံမှုမှ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ပြည်တွင်းထောက်ပံ့မှုကို မထိခိုက်စေကြောင်း အာမခံ ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ၎င်း၏ အဆိုအရ နိုင်ငံ၏ ယူရီးယား ထုတ်လုပ်မှုမှာ တန်ချိန် ၇.၈ သန်းအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး ပြည်တွင်းလိုအပ်ချက်မှာ တန်ချိန် ၆.၃ သန်းသာရှိကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Antara News                                                                             

DOCA (ရန်ကုန်)

        ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) က ပိုမိုတင်းကျပ်လာသည့် အစားအသောက်ဘေးကင်းလုံခြုံရေးနှင့် ပိုးသတ်ဆေးကြွင်းကျန်မှုဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ ချမှတ်လာသည့်ကြားမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ နဂါးမောက်သီး တင်ပို့မှုများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အစီအမံများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း သိရပါသည်။

        စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဒုတိယဝန်ကြီး Dang Ngoc Diep က ဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များနှင့် အထူးကုအေဂျင်စီများကို စည်းမျဉ်းသစ်များ၏ သက်ရောက်မှုကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် အီးယူအာဏာပိုင်များနှင့် ဆွေးနွေးနိုင်ရေးအတွက် ပြဿနာရပ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် ညွှန်ကြားထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ထို့အပြင် လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် ထုတ်လုပ်သူများအနေဖြင့် စည်းမျဉ်းသစ်များကို သိရှိနားလည်စေရန်နှင့် ထုတ်လုပ်မှုမှ တင်ပို့မှုကွင်းဆက်တစ်ခုလုံးတွင် လိုက်နာဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ သင်တန်းများကိုလည်း စီစဉ်ပေးထားကြောင်း သိရပါသည်။

       ဗီယက်နမ်အာဏာပိုင်များ၏ ပြောကြားချက်အရ စစ်ဆေးမှုများတိုးမြှင့်ခြင်း၊ နောက်ကြောင်းပြန်ခြေရာခံမှု စနစ်များကျင့်သုံးခြင်းနှင့် ပြုပြင်တည့်မတ်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် အီးယူမှ ထုတ်ပြန်သည့် အစားအသောက်ဘေးကင်းလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ သတိပေးချက်များ သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် အမှုပေါင်း ၆၄ ခု ရှိခဲ့ရာမှ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တွင် ၁၇ ခုအထိ သိသိသာသာ လျော့နည်းသွားခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။

      မှတ်သားဖွယ်ရာအချက်အနေဖြင့် ပြီးခဲ့သည့် ဇွန်လအတွင်း အီးယူ၏ ကျန်းမာရေးနှင့် အစားအသောက်ဘေးကင်းလုံခြုံရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနမှ လာရောက်စစ်ဆေးရာတွင် ဗီယက်နမ်၏ ငရုတ်သီး၊ နဂါးမောက်သီးနှင့် ဒူးရင်းသီး တင်ပို့မှုများအပေါ် အပြုသဘောဆောင်သည့် အကဲဖြတ်မှုများရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် နောင်တွင် စစ်ဆေးမှုအကြိမ်ရေ လျှော့ချနိုင်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းရာတွင် အခြေခံကောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာစေကြောင်း သိရပါသည်။

         စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်ပင်ပန်းမံကာကွယ်ရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး Huynh Tan Dat က ဗီယက်နမ်သည် အီးယူစံချိန်စံညွှန်းများနှင့် ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ဓာတုပစ္စည်းများအပေါ် မှီခိုမှုကိုလျှော့ချကာ ဇီဝနည်းပညာသုံး အပင်ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများကို တိုးမြှင့်အသုံးပြုပြီး ရေရှည်တည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးပုံစံများကို မြှင့်တင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ထို့ပြင် ထုတ်လုပ်မှုပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိစေရန်နှင့် နိုင်ငံတကာလိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီစေရန် စစ်ဆေးမှုများနှင့် စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှုများကို တင်းကျပ်စွာ အရေးယူခြင်းများကိုလည်း အရှိန်မြှင့်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရပါသည်။

    အီးယူ၏ တင်းကျပ်သော လိုအပ်ချက်များသည် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ဗီယက်နမ် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍအတွက် ထုတ်ကုန်အရည်အသွေး၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှုကိုမြှင့်တင်ရန် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုလည်းဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတကာဈေးကွက်တွင် ဗီယက်နမ်လယ်ယာထွက်ကုန်များ၏ အနေအထားကို ခိုင်မာစေမည်ဖြစ်ကြောင်း ဒုဝန်ကြီး Diep က ပြောကြားခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: Vnexpress                                                                     

DOCA (ရန်ကုန်)

   စားအုန်းဆီတင်သွင်းမှုသိသာစွာမြင့်တက်လျက်ရှိရာ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ပထမ (၆) လတွင် အိန္ဒိယ၏ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီတင်သွင်းမှုသည် တန်ချိန် ၇.၉၄ သန်း (၁၃ ရာခိုင်နှုန်း) မြင့်တက် လျက်ရှိကြောင်း Solvent Extractors Association of India (SEA) က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့က‌ ပြောကြား ထားပါသည်။

    ပြီးခဲ့သည့် အစောပိုင်းနှစ်ကာလတူတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းစားသုံးဆီတင်သွင်းမှု တန်ချိန် ၇.၀၄ သန်းရှိခဲ့ကြောင်း အိန္ဒိယ၏ဆီထွက်သီးနှံရာသီသည် နိုဝင်ဘာလ မှ အောက်တိုဘာလအထိ ဖြစ် ကြောင်း သိရသည်။

   တင်သွင်းမှုတန်ဖိုးသည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ရူပီ ၇၃,၀၀၀ သန်း ရှိခဲ့ရာမှ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလ အတွင်း ရူပီ ၈၇,၀၀၀ (၁၉ ရာခိုင်နှုန်း) သို့မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တင်ပို့မှု စုစုပေါင်း အနေ ဖြင့် ဟင်းချက်ဆီတန်ချိန် ၇.၈၂ သန်း နှင့် စားသုံးရန် မဟုတ်သည့်ဆီတန်ချိန် ၁၂၁,၀၀၀ ကို တင်သွင်းထားကြောင်း SEA ကဖော်ပြထားပါသည်။

   စားအုန်းဆီတင်သွင်းမှုသည် ပြီးခဲ့သည့်အစောပိုင်းနှစ်က တန်ချိန် ၂.၇၄ သန်း မှ တန်ချိန် ၃.၉၇ သန်း အထိ နှစ်ဆနီးပါး မြင့်တက်ခဲ့သော်လည်း ပဲပိစပ်နှင့် နေကြာဆီတင်သွင်းမှုသည် တန်ချန် ၄.၁၃ သန်းမှ တန်ချိန် ၃.၈၅ သန်းသို့ ကျဆင်းခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

    အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့သည် အိန္ဒိယသို့ စားအုန်းဆီအဓိက တင်ပို့သည့် နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြောင်း၊ အာဂျင်တီးနားသည် ပဲပိစပ်ဆီတင်ပို့မှုအများဆုံးဖြစ်ပြီး ဘရာဇီးသည် ဒုတိယ အများဆုံးတင်ပို့သူဖြစ်ကြောင်း၊ ရုရှားနှင့် ယူကရိန်းတို့သည် နေကြာဆီ အဓိကတင်ပို့သည့် နိုင်ငံ များဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

    ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စားအုန်းဆီဈေးနှုန်း ၁၄-၁၅ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက် လာမှုနှင့်အတူ ဟင်းချက်ဆီဈေးနှုန်းများသည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်တွင်သိသာစွာမြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း၊ ယင်းနှစ်ကာလတူ မှ ပဲပိစပ်ဆီနှင့် နေကြာဆီဈေးနှုန်းတို့သည်လည်း ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းအကြား မြင့် တက်ခဲ့ကြောင်းသိရှိရပါသည်။

    ပထမနှစ်ဝက်ကာလတွင် အိန္ဒိယသို့ နီပေါနိုင်ငံ၏ သန့်စင်ပြီးဆီများတင်ပို့မှုသည် တန်ချိန် ၂၁၇,၀၀၀ နီးပါးရှိခဲ့ရာ သန့်စင်ပြီး ပဲပိစပ်ဆီ၊ နေကြာဆီ၊ စားအုန်းဆီနှင့် မုန်ညှင်းဆီတို့ အဓိက ပါဝင်ကြောင်း  သိရှိရပါသည်။

    စုစုပေါင်းဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီသိုလှောင်ထားရှိမှုသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် တန်ချိန် ၁.၃၅ သန်းမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလတွင် တန်ချိန် ၂.၁၂ သန်းအထိ တိုးမြင့်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ မှစ၍ ပိုက်လိုင်းအတွင်း သိုလှောင်ထားရှိမှု စဉ်ဆက်မပြတ်များပြားလျက်ရှိရာ ဆီထွက်သီးနှံရာသီ ဒုတိယနှစ်ဝက်အထိ တင်သွင်းမှုဆက်လက် မြင့်တက်နေမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

Source: The Business Standard, 13 May 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    ၂၀၂၆ ခုနှစ်၏ မိုးခေါင်ရေရှားမှုအခြေအနေသည် ယခင်နှစ်များထက် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင် ကြောင်း ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထိုင်းမိုးလေဝသဌာန၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလမှ ဇူလိုင်လအတွင်း အယ်လ်နီညိုအခြေအနေသို့ ကူးပြောင်းရန် ၆၁% သေချာနေပြီး ယင်းအခြေ အနေသည် နှစ်ကုန်ပိုင်းအထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

     စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာစီးပွားရေးရုံး (OAE) ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၂၅/၂၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ၏ စုစုပေါင်း စပါးအထွက်နှုန်းမှာ တန်ချိန် ၃၅.၄၄ သန်း ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းပမာဏတွင် ၀.၃၂ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွားသည့် မိုးစပါး တန်ချိန် ၂၆.၉၉ သန်းနှင့် ၁.၆၃ ရာခိုင်နှုန်း လျော့ကျသွား သည့် နွေစပါး တန်ချိန် ၈.၄၅ သန်းတို့ ပါဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ အထွက်နှုန်း လျော့ကျ ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ မိုးခေါင်ရေရှားမှု အပါအဝင် ရာသီဥတုအခြေအနေများနှင့် အချို့ဒေသများရှိ ရေရရှိမှုကန့်သတ်ချက်များကြောင့် စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာအချို့ လျော့နည်းသွား ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နွေစပါး၏ ပျမ်းမျှ အထွက်နှုန်းမှာမူ တစ်ရိုင်လျှင် ၆၅၄ ကီလိုဂရမ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။

    တစ်ဖက်တွင်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံက ဆန်ဖြူတင်ပို့မှုကို ပြန်လည်စတင်လိုက်ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့ဆန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ဝယ်လိုအားထက် ပိုမိုများပြားနေခြင်းကြောင့် ဆန်ဈေးနှုန်းများ ပြန် လည်ကျဆင်းသွားနိုင်ကြောင်း OAE က မျှော်လင့်ထားသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားကဲ့သို့သော အဓိကဆန်တင်သွင်းသည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း လုံလောက်သော ဆန် ရိက္ခာအရန်သင့်ရှိနေသဖြင့် ဝယ်ယူမှုများကို လျှော့ချထားကြသည်။

    ထိုင်းဆန်တင်ပို့သူများအသင်း (TREA) ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Chukiat Opaswong က လက်ရှိတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများအပြားတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော "စူပါအယ်လ်နီ ညို" (Super El Niño) အခြေအနေကို ဆန်တင်ပို့သူများက စောင့်ကြည့်နေကြကြောင်း ပြောကြား ခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်ကြောင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဆန်တင်ပို့မှုပမာဏကို လျာထား ချက်ဖြစ်သော တန်ချိန် ၇ သန်း ပြည့်မီစေရန် အခွင့်အလမ်းကောင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ ယခု နှစ် ပထမ ၄ လပတ်အတွင်း ဆန်တင်ပို့မှုမှာ တန်ချိန် ၂.၂ သန်းသာ ရှိခဲ့သဖြင့် လျာထားချက် အောက် လျော့နည်းနေခဲ့ရာမှ ယခုကဲ့သို့ အခြေအနေကောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

    အင်အားပြင်း El Niño ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ကြောင့် မလေးရှားသည် ၎င်း၏ ဆန် အရန်သင့် သိုလှောင်မှုကာလကို ၃ လစာမှ ၉ လစာအထိ တိုးမြှင့်လိုက်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် မလေးရှား အနေဖြင့် ဆန်ကို ပိုမိုအင်တိုက်အားတိုက် ဝယ်ယူရန် လိုအပ်လာမည်ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် အစောင့်ကြည့်သင့်ဆုံး ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ဆန်တန်ချိန် ၆.၅ သန်းအထိ တင်သွင်းလာနိုင်ဖွယ်ရှိပြီး ယင်းပမာဏမှာ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က တင်သွင်းခဲ့သည့် တန်ချိန် ၃ သန်းကျော်ထက် နှစ်ဆနီးပါး ပိုမိုများပြားနေပါသည်။

   အိန္ဒိယသည် ဆန်ဈေးကွက် ပြန်လည်ဦးမော့လာရေးအတွက် အဓိကစောင့်ကြည့်ရမည့် နိုင်ငံဖြစ်ပါသည်။ အိန္ဒိယတွင် ဆန်အမြောက်အမြား သိုလှောင်ထားရှိပြီး ယင်းက ကမ္ဘာ့ဆန် ဈေးနှုန်းများ အလွန်အမင်း မြင့်တက်မသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားပါသည်။ သို့သော်လည်း အိန္ဒိယအနေဖြင့် ပြင်းထန်သော El Niño အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ရပါက လူဦးရေ ၁.၅ ဘီလီယံမှ ၁.၆ ဘီလီယံအတွက် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို စိုးရိမ်ရသဖြင့် အစိုးရက ပြည်ပသို့ ဆန်တင်ပို့မှုကို လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာနိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လာပါက ထိုင်းနိုင်ငံ အတွက် အစားထိုးအမှာစာများ ပိုမိုရရှိလာမည့် လမ်းစပင် ဖြစ်ပါသည်။

    လက်ရှိတွင် ဗီယက်နမ်ဆန် (၅% ဆန်ကွဲ) သည် တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ ခန့်၊ ထိုင်းဆန်မှာ ၄၀၈ ဒေါ်လာခန့်အထိ ဈေးမြင့်တက်လာနေပြီး ၎င်းမှာ ဈေးကွက်အတွင်း ဝယ်လို အား ပြန်တက်လာသည့် အလားအလာကောင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက သုံးသပ်ပြထားပါသည်။ ဤကဲ့သို့ ဝယ်လိုအား မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ဆန်ဈေးနှုန်းများ စတင် မြင့်တက်လာခဲ့ သည်။ ဗီယက်နမ် ၅ မှတ်ဆန် ဈေးနှုန်းမှာ တစ်တန်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၀၀ အထိ မြင့်တက် လာပြီး ယခင်က တစ်တန်လျှင် ၃၅၀ မှ ၃၇၀ ဒေါ်လာဝန်းကျင်သာရှိခဲ့သော ထိုင်း ၅ မှတ်ဆန်မှာ လည်း ယခုအခါ ၄၀၈ ဒေါ်လာဝန်းကျင်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ ဆန်ဈေးကွက်အတွင်း ဝယ်ယူသူများဘက်မှ ရောင်းချသူများဘက်သို့ တိမ်းညွန့်လာသည့် ကောင်းမွန်သော အချက်ပြမှု တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်” ဟု Chukiat  က ပြောကြားခဲ့သည်။

Source: The Nation, May 13, 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)

    ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ဒေသတွင်း ငါးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ဈေးကွက် ဝင် ရောက်ခွင့်ကို အားပေးထောက်ပံ့ရန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ခေတ်မီတိုးတက်ရေးကို မြှင့်တင်နိုင်ရန် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုကို တိုးချဲ့လျက်ရှိကြောင်း ဖိလစ်ပိုင်စိုက်ပျိုးရေးဌာန ၏ ပြောကြားချက်အရ သိရှိပါသည်။

    စိုက်ပျိုးရေးအတွင်းဝန် Francisco Tiu Laurel Jr. က ဌာနအနေဖြင့် နှစ်နိုင်ငံအကြား စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ခိုင်မြဲစေရန်ရည်ရွယ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်-ဂျပန် စိုက်ပျိုးရေး ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ စာချွန်လွှာအပေါ် ပြင်ဆင်ချက်များကို စောင့်ဆိုင်းလျက်ရှိ သည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပါသည်။ ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရအနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေး၊ အလုပ် အကိုင်ဖန်တီးရေးနှင့် ပို့ကုန်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကဏ္ဍ၏ အရေးပါမှုကြောင့် အဆို ပါ စာချွန်လွှာတွင် ငါးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကို ထည့်သွင်းရန် အထူးစိတ်အားထက်သန်လျက် ရှိပါ ကြောင်း ၎င်းက ဆက်လက်ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

    သဘောတူညီချက်အပေါ် ပြင်ဆင်ချက်များတွင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင် ရွက်မှုများလည်း ပါဝင်မည်ဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအနေဖြင့် စနစ်ကျပြီး ခေတ်မီသောစိုက်ပျိုးရေး၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်များနှင့် တိကျမှန်ကန်သော စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာများ၌ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ကျွမ်းကျင်မှုကို အသုံးချရန် ရည်ရွယ်လျက်ရှိပါသည်။

    စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ ပြောကြားချက်အရ ဤကဲ့သို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် နိုင်ငံ၏ ထုတ်လုပ်မှု စွမ်းအားကို တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန်နှင့် အစားအသောက်စနစ်များကို ခေတ်မီ တိုးတက်စေရန် ဆောင်ရွက်နေသော ကြိုးပမ်းမှုများကို အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိ ရပါသည်။

    ထို့အပြင် ပြင်ဆင်ထားသည့်သဘောတူညီချက်အရ  စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးမွေးမြုးရေးလုပ်ငန်း ဆိုင်ရာ ပူးတွဲကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းကော်မတီသည် နှစ်နိုင်ငံအကြား ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု စနစ်တကျတည်ထောင်ကာ ရေရှည်အစီအမံများကို ဆက်လက်တည်တံ့စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

    ဌာနအနေဖြင့် မေလ ၂၆ ရက်နေ့မှ မေလ ၂၉ ရက်နေ့ထိ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် သမ္မတ Ferdinand Marcos Jr. ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်အတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ဆိုင်ရာ စာချွန်လွှာကို အပြီးသတ်လက်မှတ်ရေးထိုးရန် မျှော်လင့်ထားကြောင်း၊ ၎င်းခရီးစဉ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည်  ဂျပန်-ဖိလစ်ပိုင် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု သဘောတူညီချက်(JPEPA) အရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လတ်ဆတ်သော ငှက်ပျောသီးများအပေါ် အခွန်နှုန်းထား ပိုမိုလျော့ချရေး တောင်းဆိုချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆောင်ရွက်နေသော နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်မှု များကို ဆက်လက်တိုးတက်မှုရှိစေရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါသည်။

    JPEPA အရ ဂျပန်နိုင်ငံသည် ပြီးခဲ့သည့် အောက်တိုဘာလနှင့် မတ်လကြား ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှ ငှက်ပျောသီးအပေါ် အခွန် ၈ ရာခိုင်နှုန်း ကောက်ခံခဲ့ပြီး ဧပြီလမှ စက်တင်ဘာလအထိ အခွန် ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း တိုးမြှင့်ကောက်ခံမည်ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ဌက်ပျောသီးများသည် ဂျပန်ဈေးကွက်တွင် သိသာသော ဈေးကွက်ဝေစုကို ထိန်းချုပ်ထားဆဲဖြစ်ပြီး အခွန်နှုန်းထားနည်းသောနိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ ပို့ကုန်များကို တဖြည်းဖြည်း နေရာယူလာကြသဖြင့် ၎င်း၏လွမ်းမိုးမှုကို ကျဆင်းမှေးမှိန် လာစေနိုင်ပါသည်။

    စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ ပြောကြားချက်အရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဖိလစ်ပိုင်ရှောက်ချိုသီး (pomelos) နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၌ ဂျပန်စပျစ်သီးများအတွက် ဈေးကွက်သစ်ဝင်ရောက်မှုအခွင့်အလမ်း  တိုးတက် လာရန် စောင့်မျှော်နေကြောင်း သိရှိရပါသည်။

     မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဂျပန်သံအမတ် Kazuya Endo နှင့် အဆင့်မြင့် ဆွေးနွေးပွဲ ပြုလုပ်ပြီးနောက် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံးမှ ဇီဝဓာတ်မြေဩဇာနှင့် စိုက်ပျိုးရေး နည်းပညာ များ အပါအဝင် ဓာတ်မြေဩဇာထုတ်လုပ်ရာတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကို ဆွေးနွေးခဲ့ ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးဌာန၏ ပြောကြားချက်အရ သိရှိရပါသည်။

    Francisco Tiu Laurel Jr. က ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်မည့် နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ် သည် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှု၊ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုနှင့် ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှု ကဏ္ဍများတွင် နှစ်နိုင်ငံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ခိုင်မြဲမှုနှင့် ဆက်လက်တည်ရှိမှုကို အတည်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ မိမိတို့၏ ဦးစားပေးလုပ်ငန်းများကို ကိုက်ညီအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင် လယ်သမားများနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်သားများကို တိုက်ရိုက်အကျိုးရှိစေမည့် အစီအစဉ်များကို အရှိန်မြှင့်တင်နိုင်ရန် အခွင့် အလမ်းတစ်ရပ်ကိုလည်း ပေးစွမ်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါသည်။

Source: Manila Bulletin, 7 May 2026(လယ်ယာထွက်ကုန်များနှင့် အဓိကသွင်းကုန်များ၏ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့)